- monte

Szukaj
Idź do spisu treści

Menu główne:

Patron szkoły

CELE I ZADANIA PEDAGOGIKI MONTESSORI

Co wyróżnia Pedagogikę Montessori?
Pedagogika Marii Montessori daje dziecku szansę wszechstronnego rozwoju: fizycznego i duchowego oraz kulturowego i społecznego; 
wspiera jego spontaniczną i twórczą aktywność.
Cele Pedagogiki Montessori
Pedagogika Montessori pomaga w rozwijaniu indywidualnych cech osobowości, w formowaniu prawidłowego charakteru, zdobywaniu wiedzy, 
umiejętności szkolnych i współdziałania.

Jest to realizowane poprzez pomoc dziecku w:

- rozwijaniu samodzielności i wiary we własne siły, 
- wypracowaniu szacunku do porządku i do pracy, 
- wypracowaniu zamiłowania do ciszy i w tej atmosferze do pracy indywidualnej i zbiorowej, 
- osiąganiu długotrwałej koncentracji nad wykonywanym zadaniem, 
- wypracowaniu postaw posłuszeństwa opartego na samokontroli, a nie na zewnętrznym przymusie, uniezależnieniu od nagrody, 
- formowaniu postaw wzajemnej pomocy bez rywalizacji, szacunku dla pracy innych, rozwijaniu indywidualnych uzdolnień i umiejętności współpracy, 

- osiąganiu spontanicznej samodyscypliny wynikającej z dziecięcego posłuszeństwa, umiłowaniu do rzeczywistośc i otoczenia.


Główne zadania Pedagogiki Montessori


UCZENIE PRZEZ DZIAŁANIE. Dzieci zdobywają wiedzę i praktyczne umiejętności poprzez własną aktywność, w przemyślanym środowisku 
pedagogicznym, przy współpracy z Nauczycielami Montessori.
SAMODZIELNOŚĆ. Dzieci swobodnie wybierają rodzaj, miejsce, czas i formę pracy (indywidualną lub z partnerem) przy zachowaniu reguł 
społecznych. Rozwijają indywidualne uzdolnienia i się uczą realnej oceny swoich umiejętności.
KONCENTRACJA. Dzieci ćwiczą dokładność i wytrwałość przy wykonywaniu konkretnych zadań.
LEKCJE CISZY. Uczą się współpracować w cichych zajęciach indywidualnych i grupowych.
PORZĄDEK. Zdobywają umiejętność przestrzegania zasad porządku w otoczeniu i swoim działaniu.
SPOŁECZNE REGUŁY. Dzieci zróżnicowane wiekowo (trzy roczniki) są łączone w grupy, sprzyja to wymianie wzajemnych zdolności i umiejętności. 
Dzieci się uczą przestrzegać reguł: nie rań, nie niszcz, nie przeszkadzaj.
OBSERWACJA. Jest kluczem dorosłych do poznania świata dziecka. Nauczyciel z szacunkiem i uwagą obserwuje postępy i trudności dziecka, 
jest jego przewodnikiem.
INDYWIDUALNY TOK ROZWOJU KAŻDEGO DZIECKA. Dziecko jest serdecznie przyjęte, znajduje uwagę i indywidualną opiekę nauczyciela. 
Pracuje według własnego tempa i możliwości, podejmując zadania, do których jest już gotowe.
MATERIAŁ ROZWOJOWY. Wykorzystywany jest oryginalny zestaw pomocy dydaktycznych zwany Materiałem Montessori. Jego cechy to:
prostota, precyzja i estetyka wykonania, 
uwzględnienie zasady stopniowania trudności, 
dostosowany do potrzeb rozwojowych dziecka, 
logiczna spójność ogniw ciągów tematycznych,
konstrukcja umożliwiająca samodzielną kontrolę błędów, 
ograniczenie - dany rodzaj występuje tylko raz, w jednym egzemplarzu.
Można go podzielić na pięć kategorii:
1.  Materiał do ćwiczeń z praktycznego życia; związany z samoobsługą, troską o środowisko, zwyczajami i normami społecznymi. 
2.  Materiał sensoryczny; rozwijający poznanie zmysłowe, służy pobudzaniu aktywności umysłowej. 
3.  Materiały do nauki języka, matematyki, kultury i innych dziedzin wiedzy. 
4.  Materiały artystyczne związane z ekspresją muzyczną, plastyczną i zręcznościową dziecka. 

5.  Materiały religijne, np. przedstawiające przypowieści biblijne.


PRZYGOTOWANE OTOCZENIE. Wspomaga w pełni harmonijny rozwój osobowości dziecka - sprawia, iż ono się czuje szczęśliwe i radosne; 
szybko i chętnie się uczy. Respektuje kolejne fazy zainteresowań, związane z rozwojem dziecka. Wszystkie materiały są uporządkowane
 tematycznie i łatwo dostępne - umieszczone w zasięgu ręki dziecka. Nauczyciel jest pośrednikiem pomiędzy otoczeniem i dzieckiem, 
pomaga dziecku samodzielnie odkrywać rzeczywistość.

WYCHOWANIE RELIGIJNE. Oparte jest na katolickim kalendarzu świąt liturgicznych i na Biblii; respektuje fazę uczuciowego rozwoju dziecka.

Rola nauczyciela.
motto:
Maria Montessori wskazała, że bywa tak, że gdy nauczyciel motywuje swoje postępowanie dobrem dziecka , zazwyczaj wybiera rozwiązanie 
wygodniejsze dla siebie.Jak we wszystkich systemach oświatowych, nauczyciel montessoriański - poprzez swą rolę społeczną i kwalifikacje 
- jest główną postacią, od której zależą wyniki instytucjonalnego kształcenia. Rola jego jest bardzo trudna i wymaga nie tylko rzetelnego 
przygotowania merytorycznego i doskonałej znajomości materiału montessoriańskiego. Musi on wykazać się znajomością teoretycznych
 i praktycznych zagadnień związanych z Metodą Montessori oraz umiejętnością wykonywania nowych materiałów montessoriańskich.
Przesłaniem metody Marii Montessori jest hasło:
" Pomóż mi zrobić to samodzielnie "
- jest to apel ucznia skierowany do nauczyciela . Sformułowanie tego hasła, dokonane przez samą Marię Montessori, należy uznać za 
kwintesencję jej przemyśleń pedagogicznych. Wyraża ono dążenia dziecka do samodzielnego i nieskrępowanego rozwoju, w warunkach 
właściwej pomocy nauczyciela, która musi opierać się na jego głębokiej i rzetelnej wiedzy o danym zjawisku. Jednak forma tej pomocy musi 
inspirować ucznia do pracy samodzielnej.
Rolą nauczyciela nie jest asystowanie w tej pracy i pełnienie zadań przewodnika ucznia. Nauczyciel winien być jedynie dyskretnym obserwatorem
 jego pracy. Zadaniem nauczyciela jest zapewnienie dziecku optymalnych warunków rozwoju, a tym samym - wyzwolenie procesów
 kształtowania się właściwych form postępowania. Rolą nauczyciela jest wybranie dla konkretnego dziecka najodpowiedniejszego 
materiału rozwojowego, wskazanie właściwego sposobu posługiwania się nim, i umiejętne wycofanie się w celu pozostawiania dziecku 
swobody wyboru zakresu aktywności oraz rytmu i tempa pracy, innymi słowy – wyważenie pomiędzy zaufaniem w siły rozwojowe, które tkwią 
w dziecku a wymaganiami jakie mu należy stawiać. Proces ten przebiega harmonijnie, gdy prowadzi do osiągnięcia pożądanych skutków 
pedagogicznych tzn. powstania osobowości twórczej samodzielnej i przestrzegającej uniwersalnych norm moralnych. Nauczyciel nie ocenia. 
Zdarza się, że zdawkowo wypowiedziana ocena pracy dziecka powoduje, że traci ono zainteresowanie dla tego, czym przed chwilą jeszcze 
zajmowało się z zaangażowaniem i pasją. Robiło to nie dla oceny. Nauczyciel nie zdobędzie zaufania ucznia subiektywnymi ocenami , 
zależnymi od samopoczucia, gustu lub od przyjętych kryteriów staranności. Zdobędzie zaufanie wykazując życzliwe zainteresowanie jego pracą. 
Jeśli uczeń w czasie rozwiązywania zadania popełni błąd - materiał, umożliwiający przeprowadzenie samokontroli, pozwoli mu na samodzielne 
skorygowanie błędu.
W Pedagogice Montessori, błędy uczniowskie są traktowane jako informacja, że nie nadszedł jeszcze czas, aby uczeń zajmował się danym tematem. 
Podjęcie decyzji, kiedy to ma nastąpić jest główną rolą nauczyciela, przy czym podjęcie jej jest łatwe, ponieważ wynika z obserwacji zachowań ucznia.
Materiał Montessori.
Materiał dydaktyczny zastosowany w pedagogice montessoriańskiej jest najbardziej rozbudowanym zestawem pomocy dydaktycznych, 
przypisanym do jakiejkolwiek metody nauczania początkowego. Został zaprojektowany przez samą Marię Montessori i jej uczniów. 
Wykorzystane są także elementy systemu Freoble,a i Sequina. Metoda Montessori pozostawia miejsce dla projektów nauczycieli montessoriańskich, 
którzy mogą opracowywać nowe zestawy pomocy dydaktycznych. Podstawowy zestaw pomocy montessoriańskich wykonywany jest 
w zakładach, wyspecjalizowanych w produkcji tego typu środków dydaktycznych. 
Do cech charakterystycznych dla materiału montessoriańskiego można zaliczyć :
1) atrakcyjny wygląd i precyzję wykonania,
2) logiczną spójność ogniw i ciągów tematycznych,
3) konstrukcję umożliwiającą samodzielną kontrolę błędów.
ad 1. Każdy element materiału montessoriańskiego wykonany jest w sposób dokładny i precyzyjny. Całość jest pomalowana. 
Kolory nie są przypadkowe - konsekwentnie powtarzają się w całym materiale, np. oznaczenie rzędów w systemie dziesiętnym. 
Barwa i precyzja wykonania materiału zachęcają 
dzieci do zajmowania się nim. Ponadto materiały te są trwałe. Dzieci przestrzegają zasad właściwego obchodzenia się z materiałem, wzajemnie 
zwracając sobie uwagę przy próbach niewłaściwego zastosowania go np. do podpierania czerwoną belką zamykającego się okna 
(jest to przykład podany przez samą Montessori).
ad 2. Każdy zestaw jest ściśle powiązany z zestawem poprzednim i następnym. Układ ten jest niezmienny w całym komplecie pomocy dydaktycznych 
od przedszkola aż do gimnazjum. Umożliwia to uczniowi w każdej sytuacji powrót do etapu poprzedniego lub też pogłębianie wiedzy, 
za pomocą zestawu następnego w hierarchii. Przykład poniższego uszeregowania przedstawia kolejność wprowadzania materiału przy nauce liczenia:
a/ belki numeryczne
b/ Cyfry z papieru ściernego
c/ Wrzecionka.
d/ Krótkie łańcuchy kolorowych pereł
e/ Tablica Sequina nr 1
f/ Tablica Sequina nr 2
g/ Komplet łańcuchów pereł
h/ Łańcuch pereł "setek"
i/ Łańcuch pereł "tysięcy"
Podobnie logicznie powiązane są ze sobą zestawy do nauki podstawowych działań matematycznych, nauki języka, muzyki, historii, geografii czy przyrody.
ad 3. Jedną z podstawowych zasad metody Montessori jest wdrażanie dziecka do samodzielności. Proponowany materiał, daje mu możliwość 
samodzielnego sprawdzenia poprawność wykonanej czynności i zlokalizowania popełnionych błędów. Jeśli błąd zostanie popełniony, 
samo go usuwa i przywraca właściwy porządek. Dzięki temu dziecko ma możliwość czerpania radości z samodzielnie wykonanego zadania, 
nabiera zaufania we własne siły i pragnie podejmować nowe, trudniejsze zadania.
W metodzie Montessori wyróżnia się cztery kategorie materiału dydaktycznego:
- materiał do ćwiczeń z życia praktycznego ; związany z troską o środowisko, samoobsługą, dotyczący zwyczajów i form             
 grzecznościowych, związany z pracami domowymi,
- materiał sensoryczny; służący wszechstronnemu kształceniu zmysłów oraz pobudzaniu aktywności umysłowej,
- materiał szkolny; służący nauce języka, matematyki i innych dziedzin wiedzy,
- materiały artystyczne; związane z ekspresją dziecka.
Praca przy pomocy materiału sensorycznego prowadzi do rozwoju wrażliwości zmysłów. Szczególną cechą podanego niżej materiału jest: 
- możliwość oddziaływania na każdy ze zmysłów,
- wyodrębnianie cech każdego przedmiotu,
- różnicowanie poprzez szeregowanie, zestawianie w pary, stopniowanie, wyszukiwanie przedmiotów kontrastowych. 
  Dla ćwiczeń każdego zmysłu proponuje się materiał o różnych stopniach trudności.
Ćwiczenia można (ale nie trzeba) podzielić na:
ćwiczenia wzrokowe ( chromatyczne, kształtów i wielkości, grubości i objętości, proporcji i stosunków, kierunków i odległości, orientacji przestrzennej),
ćwiczenia słuchowe (w zakresie kierunków i odległości, rozpoznawania wydawanych dźwięków, różnicowania ich nasilenia i wysokości),
ćwiczenia zmysłu dotyku i kinestetycznego (rozróżnianie temperatury, kształtów, wielkości, ciężaru, szorstkości),
ćwiczenia innych zmysłów, np.: powonienia i smaku.
Fikcja i rzeczywistość. Zabawa i praca - twórcza wyobraźnia
"Odkrycie"  zabawy dziecka związane było z rozwojem pedagogiki naturalizmu. Istniało kilka teorii  dotyczących genezy czynności zabawowych; 
różnice dotyczyły charakteru wewnętrznych, impulsywnych doznań i potrzeb dziecka. Henryk  Spencer rozwinął teorię nadmiaru energii: dzieci bawią się, 
aby wyładować nadmiar sił żywotnych, życiowej energii, która w tym wieku nie znajduje ujścia w pracy. Amerykański pedagog i psycholog  
Hall stworzył atawistyczną teorię zabawy. Według tej teorii w zabawie przejawiają się te skłonności natury ludzkiej, które charakteryzowały  
naszych  przodków  w  minionych etapach rozwoju historycznego i które zanikły wraz z rozwojem cywilizacji. Karol  Gross   traktował zabawę jako 
ćwiczenie przygotowawcze. Gross  porównywał zabawy dzieci z zabawami młodych zwierząt, twierdząc, iż  czynności  zabawowe  przygotowują 
do wielu czynności wykonywanych później, już w wieku dojrzałym.
Edward Claparede stworzył teorię funkcji zastępczej, według której zabawę należy traktować w  znaczeniu  kompensacyjnym oraz funkcjonalnym. Kompensacyjność i funkcjonalność zabawy polega na  tym,  że >Dziecko nie potrafi jeszcze wykonać wielu poważnych czynności naprawdę.
Czyni to więc  "na  niby",  zaspokajając w ten sposób swoją potrzebę działania.Kompensuje w zabawie to, czego mu brak w rzeczywistości, dopomagając sobie fantazją i wyobraźnią.<
    Teoria  Claparede'a jest najbliższa obecnemu pojmowaniu zabawy dziecka - zyskała też sobie najwięcej  zwolenników. Edward Claparede odnosząc się do Pedagogiki Montessori, jako pierwszy sformułował  zarzut  o braku twórczej zabawy. Uczynił to w 1927 roku...
Terminu "praca" w ujęciu Montessori,  nie należy kojarzyć z mozolnym trudem, i egzekwowanym konsekwentnie systematycznym wysiłkiem, zbliżonym do czynności wykonywanych przez dorosłych.
Dla  odwiedzających  przedszkola  montessoriańskie  po  raz  pierwszy,  metoda ta jawi się jako "nauczanie przez zabawę".
Określenie  to wzbudzało ostry protest samej M. Montessori, która aktywności dziecka nadała głębszy sens. Aktywność tą nazwała pracą, aby odróżnić ją od potocznie rozumianego wówczas pojęcia zabawy.
    W  zabawie Freoble'a i Clapareda aktywność oparta jest na fikcji i fantazji - jak twierdzi sam autor teorii funkcji zastępczej - dziecko "kompensuje w zabawie to, czego mu brak w rzeczywistości".  Stwarza  to doskonałą okazję dla nauczyciela do świadomej ingerencji w proces formowania się konstrukcji psychicznej dziecka, zgodnie z przekazywaną przez nauczyciela sugestią. Dla Montessori jest to ingerencja niedopuszczalna. Przykład takiej ignorancji znaleźć można  w polskiej literaturze pedagogicznej: "Oczywiście proces myślenia dziecka [...] nie rozwija  się  jeszcze bez oporów i zahamowań. Czasem napotykana trudność sprawia, że nie wiąże ono poszczególnych epizodów zabawy w jedną całość, czasem luka w dotychczasowych przeżyciach i doświadczeniach  uniemożliwia znalezienie właściwych pomysłów dla przedłużenia zabawowego wątku. I tu poważną rolę do spełnienia ma wychowawczyni. [...] Z obserwacji zabawy wnioskujemy, że [...] coraz wyraźniej występuje w niej zwiększający się wpływ wychowawczyni ". 
Spełnienie  postulatu  zachowania  fikcji w zabawie jest łatwiejsze w realizacji, ponieważ nie  wymaga  wyposażenia  dziecka w odpowiedni zestaw pomocy dydaktycznych. Praktyka Montessori wskazuje,  że gdy pozostawi się dziecku swobodę wyboru między np. modelem samochodu a kawałkiem drewna, który miałby imitować samochód, dziecko wybiera model samochodu.
Montessori  mówi: Jeśli dziecko chce prać - pozwól mu prać, nie sugeruj, by prało na niby. Jeśli chce budować dom albo most, pozwól mu używać materiał specjalnie do tego celu przystosowany. Tego rodzaju aktywność jest przez dzieci przedkładana nad działania fikcyjne. 
Harmonijny rozwój jest stymulowany przez rzeczywistość a nie przez pozory i udawanie.
Jednym z mitów na temat Metody Montessori jest - jakoby - brak możliwości rozwijania dziecięcej wyobraźni, fantazji i inicjatywy, ograniczanie swobodnej twórczości. M. Montessori  przypisywała wielkie znaczenie  możliwości rozwoju  dziecięcej  wyobraźni  - poprzez pracę z materiałem rozwojowym przygotowywała dziecko do dokładnej percepcji szczegółów wyróżniających jakość danego przedmiotu czy zjawiska, co uznawała za proces służący zbieraniu wrażeń służących rozwojowi twórczej wyobraźni dziecka.
Uważała przy tym, że twórcza wyobraźnia nie jest błąkaniem się fikcji pomiędzy nie powiązanymi ze sobą wrażeniami, lecz jest konstruktywnie spokrewniona z rzeczywistością.
Twórcza wyobraźnia nie może pracować w próżni fikcji. Najlepszym sposobem pomocy dziecku w rozwijaniu wyobraźni jest zapewnienie takich relacji 
z przygotowanym otoczeniem, aby wyobraźnię budowało na podstawie spontanicznej obserwacji tego otoczenia.
Jest  prawdą, że dziecko często ucieka od realnego w świat pozorów.
Lecz  od jakiego realnego świata ? Ucieka od świata, który dorośli zaprojektowali dla siebie; z proporcjami, standardami, celami i pośpiechem dorosłych. 
Świat, w którym patrzy się na dziecko z góry, jako na to, które zakłóca porządek, wprowadza zamieszanie i narusza spokój.
Świat  dziecka jest usunięty, jeśli to możliwe do pokoju dziecięcego lub do klasy szkolnej do  czasu, aż będzie gotowe do pełnienia roli użytecznego członka społeczeństwa. Pamiętajmy, że nawet w tych miejscach (pokój, szkoła) nadal pozostaje zdominowane przez dorosłych. Nic dziwnego, że szuka ucieczki od takiej rzeczywistości w świat pozorów, który może próbować kontrolować i zdominować.
W ciekawy sposób stawia M. Montessori zagadnienie bajek. ( jako punkt wyjściowy przytacza przykład dziecka, które po usłyszeniu historii "Piotrusia Pana" wyskoczyło przez okno.)
Czytanie  bajek przez dzieci siedmio - ośmioletnie, jest korzystne ze względu na zawarte w nich treści moralne. Przed dzieckiem trzy - czteroletnim, stoi 
zadanie przemienienia otaczającego go chaosu w uporządkowany schemat. Dla małego dziecka, życie jest pełne tajemnic i "dziwów". Małe dziecko nie potrzebuje dodatkowej tajemniczości zawartych w bajkach. Na tym etapie dziecko zaakceptuje wszystkie wprowadzane przez nas postacie bajkowe i tajemnicze zjawiska, jako obiektywną  rzeczywistość.  Doprowadzi to do tego, że wcześniej czy później, dziecko wejdzie w okres rozczarowań, gdy będzie zmuszone oddzielić fakty od fikcji.
Lekcja podstawowa jest podstawową formą pracy nauczyciela. Podczas lekcji indywidualnej, uczeń dowiaduje się o sposobach korzystania 
z proponowanych zestawów pomocy dydaktycznych tak, aby wykorzystywać je zgodnie z ich przeznaczeniem.
Lekcja trójstopniowa.  Jako się rzekło, głównym celem pedagogicznym stosowania materiału edukacyjnego jest umożliwienie dziecku osiągnięcia stanu polaryzacji uwagi. Wymaga to od pedagoga systematycznej i konsekwentnej strategii.
       Uczenie nazw  (lekcja słowna) odbywa się w formie trzystopniowej lekcji.
Stopień 1. Nauczyciel ustanawia relację między przedmiotem a nazwą wskazując na dany przedmiot 
i powoli, wyraźnie wymieniając jego nazwę. W ten sposób przedmiot, pojęcie i czynność  nadania nazwy zostają    mocno ze sobą skojarzone. 
Nazwa związana została z konkretną  rzeczą.
Stopień 2. Nauczyciel wymienia jakąś nazwę, a dziecko przyporządkowuje jej odpowiedni przedmiot, podaje go, kładzie na stole lub przenosi na wskazane miejsce itd. Dzięki częstemu zmienianiu poleceń, dziecko wprawia się w szybkim kojarzeniu rzeczy z nazwą  i nie traci zainteresowania ćwiczeniem. 
Zajęcia te muszą być urozmaicone i interesujące, tak by uwzględniały  potrzebę ruchu u dzieci.
Stopień 3. Nauczyciel pokazuje przedmiot i pyta dziecko o jego nazwę. Uruchamia w ten sposób bierny zasób słownictwa. 
Dziecko bierze w posiadanie i nazwę, i przedmiot. 
Stopień 3. jest zarazem kontrolą stopnia 2. Służy poszerzeniu czynnego zasobu słów.
Najkrócej mówiąc, ćwiczenia odbywają się wg. schematu (kolejno):
 1. To jest ... .
2. Podaj mi ... .

3. Co to jest?


 
 
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego